ความเป็นมาและลักษณะคำประพันธ์

ผู้แต่งและจุดประสงค์

ไม่ปรากฏหลักฐานชัดเจนว่าใครเป็นผู้แต่งตอนขุนช้างถวายฎีกา จุดประสงค์ในการแต่งคือใช้ขับเสภา

แต่งเป็นกลอนเสภา มุ่งใช้ขับเป็นสำคัญ จึงกำหนดจำนวนคำไม่ตายตัว โดยทั่วไปอยู่ในเกณฑ์ประมาณ 7–9 คำต่อวรรค และส่งสัมผัสนอกเช่นเดียวกับกลอนสุภาพ

สันนิษฐานว่าเรื่องเกิดในสมัยสมเด็จพระรามาธิบดีที่ 2 มีหลักฐานในคำให้การชาวกรุงเก่า ต่อมาในสมัยรัตนโกสินทร์ พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัยทรงให้กวีหลายท่านช่วยกันแต่งเพิ่มเติม และพิมพ์ครั้งแรก พ.ศ. 2460

เรื่องขุนช้างขุนแผนเป็นตำนานเล่าสืบต่อในสุพรรณบุรีและกาญจนบุรี มีเค้าจากเรื่องจริงสมัยอยุธยา และได้รับการยกย่องว่าเป็นยอดของกลอนสุภาพทั้งด้านเนื้อหาและกระบวนกลอน

สันนิษฐานว่าพัฒนาจากการเล่านิทาน ต่อมาจึงแต่งเป็นบทกลอนให้คล้องจอง ใช้ขับลำนำและมีกรับเป็นเครื่องเคาะจังหวะ เรื่องขุนช้างขุนแผนเป็นเรื่องที่นิยมขับมากเพราะสะท้อนชีวิตมนุษย์ทั้งสุข ทุกข์ ความรัก และความขัดแย้ง