1. ความสัมพันธ์ในวัยเด็ก
พิมพิลาไลย พลายแก้ว และขุนช้างเป็นเพื่อนเล่นกันมาตั้งแต่เด็ก ต่อมาพิมพิลาไลยกับพลายแก้วรักกันและแต่งงานกัน
เนื้อเรื่องอย่างละเอียด
เรียงลำดับตั้งแต่ภูมิหลังก่อนตอนจนถึงคำพิพากษา
2. พลายแก้วออกรบ
หลังเข้าหอได้เพียงสองวัน พลายแก้วต้องนำทัพไปรบ ขุนช้างจึงฉวยโอกาสสร้างข่าวว่าพลายแก้วเสียชีวิต
3. นางพิมถูกบังคับให้แต่งกับขุนช้าง
มารดาเกรงว่านางพิมจะถูกริบเป็นม่ายหลวง จึงบังคับให้นางแต่งงานกับขุนช้าง ต่อมานางเปลี่ยนชื่อเป็นวันทอง
4. ขุนแผนกลับมาและความขัดแย้งเพิ่มขึ้น
พลายแก้วได้รับบรรดาศักดิ์เป็นขุนแผนและมีนางลาวทองเป็นภรรยา ทำให้นางวันทองเสียใจและความสัมพันธ์แตกร้าว
5. ขุนแผนถูกจำคุกและขุนช้างชิงวันทอง
ขุนแผนถูกจองจำ ขุนช้างจึงพานางวันทองมาอยู่ด้วย นางต้องดำเนินชีวิตภายใต้สถานการณ์ที่ตนไม่ได้เลือกอย่างอิสระ
6. พระไวยคิดพามารดากลับ
เมื่อพระไวยเติบโตและมีตำแหน่ง เขาคิดพามารดากลับมาอยู่กับตนและขุนแผน จึงใช้คาถาสะกดผู้คนในเรือนขุนช้าง
7. นางวันทองทัดทาน
นางวันทองเตือนว่าควรนำเรื่องกราบทูลพระพันวษาให้ถูกต้อง แต่พระไวยยืนยันจะพาแม่ไป
8. ขุนช้างพบว่านางวันทองหายไป
ขุนช้างตื่นขึ้นมาไม่พบนางวันทอง ให้บ่าวไพร่ค้นหาแต่ไม่พบ จึงเกิดความโกรธและหวาดระแวง
9. ความพยายามเจรจาล้มเหลว
พระไวยให้หมื่นวิเศษผลไปเจรจา อ้างว่าตนป่วยและขอมารดามาดูแล แต่ขุนช้างไม่ยอมรับ
10. ขุนช้างร่างฎีกา
ขุนช้างเขียนฎีการ้องทุกข์และไปคอยที่ตำหนักน้ำ เพื่อยื่นฎีกาต่อสมเด็จพระพันวษา
11. ขุนช้างลอยคอถวายฎีกา
ขุนช้างลงน้ำเข้าขวางเรือพระที่นั่ง พระพันวษาทรงกริ้ว รับฎีกาไว้แต่สั่งโบยขุนช้าง 30 ทีเพราะยื่นฎีกาผิดระเบียบ
12. ขุนแผนและวันทองสนทนากัน
ขุนแผนมาหาวันทองที่เรือนพระไวย ทั้งสองรำพันถึงความหลัง แต่นางวันทองยังเสนอให้แก้ปัญหาตามพระราชอำนาจ
13. พระพันวษาทรงอ่านฎีกา
เมื่อทอดพระเนตรฎีกา พระองค์ทรงพิโรธที่คดีแย่งชิงนางวันทองยังไม่ยุติ และรับสั่งให้เรียกทุกฝ่ายมาไต่สวน
14. การไต่สวน
นางวันทองกราบทูลว่าพระไวยเป็นผู้ไปรับ นางมิได้หนีเอง และขุนแผนก็มิได้กระทำผิดต่อนางในครั้งนี้
15. นางวันทองถูกบังคับให้เลือก
พระพันวษาให้นางเลือกว่าจะอยู่กับขุนแผน ขุนช้าง หรือพระไวย นางวันทองลังเลเพราะมีความผูกพันต่างรูปแบบกับทุกฝ่าย
16. คำพิพากษา
ความลังเลถูกตีความว่าเป็นความหลายใจ พระพันวษาทรงพิโรธและมีรับสั่งให้นำตัวนางวันทองไปประหารชีวิต
แก่นสำคัญ: โศกนาฏกรรมของนางวันทองไม่ได้เกิดจากการตัดสินใจของนางเพียงคนเดียว แต่เกิดจากการใช้อำนาจ ความหึงหวง ความใจร้อน และค่านิยมของสังคมที่จำกัดสิทธิของสตรี